خبرگزاری مهر، گروه استانها؛ هلنا عطایی: مدرسه تاریخی باغچهبان تبریز پس از یک دوره بازسازی و بهسازی، در حالی بار دیگر پذیرای دانشآموزان با آسیب شنوایی شده است که تغییرات انجامشده در این مجموعه، تنها به نوسازی ساختمان و تجهیزات محدود نمیشود و تلاش شده فضای آموزشی آن متناسب با نیازهای واقعی دانشآموزان ناشنوا و کمشنوا بازطراحی شود.
در این مدرسه، کلاس درس دیگر صرفاً چهار دیوار و تعدادی نیمکت نیست؛ زاویه دید دانشآموزان، میزان و نحوه تابش نور، رنگ دیوارها، چیدمان صندلیها، کیفیت صوت، تجهیزات کمکآموزشی و حتی شیوه اطلاعرسانی رویدادهای مدرسه، بخشی از فرآیند آموزش محسوب میشود.
مدرسه باغچهبان که نام آن با آغاز آموزش کودکان دارای آسیب شنوایی در ایران گره خورده است، اکنون با رویکردی متفاوت فعالیت خود را از سر گرفته و تلاش شده است تا آموزش، توانبخشی و فناوری در یک فضای واحد در کنار یکدیگر قرار گیرند.
بازسازی این مجموعه در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که دانشآموزان دارای آسیب شنوایی، برای حضور مؤثر در محیط آموزشی و اجتماعی، علاوه بر محتوای درسی، به محیطی نیاز دارند که ارتباط دیداری، شنیداری و حرکتی آنان را تسهیل کند.
در واقع، آنچه امروز در باغچهبان تبریز قابل مشاهده است، تلاشی برای عبور از نگاه سنتی به آموزش دانشآموزان استثنایی و حرکت به سمت مدرسهای است که در آن فناوری و طراحی محیطی در خدمت افزایش یادگیری و استقلال دانشآموز قرار گرفته است.
معماری مدرسه باید با شیوه ادراک دانشآموزان هماهنگ باشد
فریبا سردارپور، مدیرکل آموزش و پرورش استثنایی آذربایجان شرقی، در گفتوگو با خبرنگار مهر، درباره تغییرات انجامشده در مدرسه باغچهبان اظهار کرد: در بازسازی این مجموعه تلاش شده است اصول مرتبط با ادراک دیداری و شنیداری دانشآموزان دارای آسیب شنوایی در طراحی فضا مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: برای دانشآموزی که بخش مهمی از ارتباط خود را از طریق دیدن چهره، لبخوانی و زبان اشاره برقرار میکند، فضای آموزشی باید امکان برقراری ارتباط مستقیم و بدون مانع را فراهم کند؛ از این رو در طراحی کلاسها خطوط دید، میزان نور و نحوه قرارگیری دانشآموزان مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرکل آموزش و پرورش استثنایی آذربایجان شرقی ادامه داد: در انتخاب رنگها نیز تلاش شده از ترکیبهایی استفاده شود که ضمن ایجاد آرامش، شرایط مناسبتری برای مشاهده چهره معلم و زبان اشاره فراهم کند و بازتابهای آزاردهنده نور به حداقل برسد.
سردارپور با اشاره به چیدمان نیمدایرهای کلاسها گفت: این نوع چیدمان صرفاً یک انتخاب ظاهری نیست، بلکه به دانشآموزان کمک میکند ارتباط چهرهبهچهره بهتری با معلم و سایر دانشآموزان داشته باشند و در فرآیند آموزش و گفتوگو مشارکت بیشتری کنند.
وی همچنین به استانداردسازی شرایط صوتی کلاسها اشاره کرد و افزود: برای دانشآموزانی که از سمعک یا پروتز کاشت حلزون استفاده میکنند، کیفیت صوت محیط اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل در بازسازی مدرسه، کاهش صداهای مزاحم و استفاده از سطوح جاذب صوت مورد توجه قرار گرفته است.
فناوری در خدمت یادگیری و استقلال دانشآموزان
مدیرکل آموزش و پرورش استثنایی آذربایجان شرقی با بیان اینکه آموزش در مدرسه باغچهبان بر تلفیق ظرفیتهای دیداری، شنیداری و لمسی استوار شده است، گفت: تجهیزات و فناوریهای کمکآموزشی میتوانند بخشی از موانع موجود در مسیر یادگیری دانشآموزان دارای آسیب شنوایی را کاهش دهند.
وی افزود: در کلاسها و سالنهای این مجموعه، تجهیزات صوتی هوشمند پیشبینی شده است تا صدا با کیفیت مناسب و حداقل نویز در اختیار دانشآموزانی قرار گیرد که از سمعک یا پردازنده کاشت حلزون استفاده میکنند.
سردارپور ادامه داد: نرمافزارهای تخصصی تربیت شنوایی و ابزارهای بصری نیز در فرآیند آموزش مورد استفاده قرار میگیرند و این امکانات میتواند در تقویت مهارت گفتاری و شنوایی دانشآموزان مؤثر باشد.
وی جایگزینی علائم نوری با زنگهای صوتی را از دیگر اقدامات انجامشده عنوان کرد و گفت: استفاده از پالسهای نوری برای اعلام برخی رویدادها، علاوه بر افزایش دسترسی دانشآموزان به پیامهای محیطی، به تقویت استقلال آنان در فضای مدرسه کمک میکند.
مدیرکل آموزش و پرورش استثنایی استان با تأکید بر اینکه آموزش دانشآموزان استثنایی نباید به کلاس درس محدود شود، اظهار کرد: حضور نیروهای تخصصی توانبخشی در مدرسه از بخشهای مهم این رویکرد است.
سردارپور گفت: شنواییشناس، گفتاردرمانگر و کاردرمانگر میتوانند در کنار کادر آموزشی، وضعیت دانشآموزان را پیگیری کنند و مشکلات احتمالی مربوط به تجهیزات شنوایی یا فرآیند توانبخشی را سریعتر شناسایی کنند.
وی اضافه کرد: استمرار این فرآیند در خانه نیز اهمیت دارد و به همین دلیل برنامههای خانوادهمحور برای والدین دنبال میشود تا آموزش و توانبخشی در مدرسه متوقف نشود و خانواده نیز بتواند نقش مؤثری در ادامه مسیر رشد کودک داشته باشد.
باغچهبان آماده میزبانی از دانشآموزان در سال تحصیلی جدید
نسرین پرواس، مدیر مدرسه باغچهبان تبریز نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اقدامات انجامشده در ماههای گذشته اظهار کرد: در ایام تابستان بخش قابل توجهی از تمرکز مدرسه بر شناسایی مشکلات زیرساختی و بهسازی فضاهای آموزشی قرار گرفت تا دانشآموزان در آغاز سال تحصیلی در محیطی مناسبتر فعالیت خود را آغاز کنند.
وی افزود: هدف اصلی این اقدامات، فراهم کردن فضایی بود که با ویژگیها و نیازهای دانشآموزان دارای آسیب شنوایی تناسب بیشتری داشته باشد و امکانات آموزشی و کمکآموزشی نیز متناسب با نیاز آنان در اختیارشان قرار گیرد.
مدیر مدرسه باغچهبان ادامه داد: امروز این مجموعه از نظر تجهیزات و امکانات تخصصی، شرایط متفاوتی نسبت به گذشته دارد و تلاش شده است نیازهای آموزشی دانشآموزان در بخشهای مختلف مورد توجه قرار گیرد.
پرواس درباره برنامههای مدرسه در آغاز سال تحصیلی نیز گفت: با توجه به همزمانی بازگشایی مدارس با روز جهانی ناشنوایان، برنامههای متنوع فرهنگی و انگیزشی برای دانشآموزان در نظر گرفته شده است تا آغاز سال تحصیلی برای آنان همراه با نشاط و انگیزه باشد.
وی با اشاره به همراهی خانوادهها و حمایت خیرین و مسئولان شهری اظهار کرد: بهسازی مدرسه حاصل مجموعهای از حمایتها و پیگیریها بوده و مشارکت خیرین و افرادی که دغدغه آموزش دانشآموزان استثنایی را دارند، در این مسیر اهمیت زیادی داشته است.
مدیر مدرسه باغچهبان ابراز امیدواری کرد این حمایتها استمرار پیدا کند تا در آینده نیز امکان توسعه امکانات آموزشی و توانبخشی و ارتقای کیفیت خدمات ارائهشده به دانشآموزان فراهم شود.
فناوری کمکی میتواند وابستگی دانشآموز را کاهش دهد
سعید کیانمهر، کارشناس اداره آموزش و پرورش استثنایی نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر، درباره نقش فناوری در آموزش دانشآموزان استثنایی اظهار کرد: یکی از جهتگیریهای مهم در آموزش نوین، حرکت از الگوهایی است که وابستگی دانشآموز به حضور دائمی نیروی انسانی را افزایش میدهد و استفاده گستردهتر از فناوریهای کمکی میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
وی افزود: ابزارهایی مانند صفحهخوانهای هوشمند، ماشینهای بریل الکترونیک، سامانههای تبدیل متن به محتوای دیجیتال و ابزارهای بزرگنمایی، دسترسی دانشآموزان دارای نیازهای ویژه به محتوای آموزشی را تسهیل میکنند.
کیانمهر ادامه داد: سامانههای مدیریت یادگیری و ابزارهای آموزشی هوشمند نیز این امکان را ایجاد میکنند که مسیر یادگیری متناسب با توانایی و نیاز هر دانشآموز تنظیم شود و بازخورد سریعتری در اختیار او و معلم قرار گیرد.
وی با تأکید بر اینکه فناوری به تنهایی نمیتواند مشکلات آموزش دانشآموزان استثنایی را حل کند، گفت: استفاده مؤثر از فناوری نیازمند آموزش معلمان، تأمین اعتبارات لازم و آشنایی خانوادهها با نحوه استفاده از این ابزارهاست.
این کارشناس آموزش و پرورش استثنایی افزود: زمانی میتوان از فناوری به عنوان ابزار استقلال دانشآموز یاد کرد که این ابزار در برنامه آموزشی فردی او جایگاه مشخص داشته باشد و معلم، خانواده و متخصصان توانبخشی نیز در استفاده درست از آن هماهنگ باشند.
آموزش مهارتهای زندگی؛ حلقهای فراتر از مدرسه
کیانمهر با اشاره به ضرورت توجه به مهارتهای زندگی و ایمنی دانشآموزان استثنایی اظهار کرد: هدف آموزش نباید صرفاً موفقیت دانشآموز در کلاس و مدرسه باشد، بلکه باید او را برای حضور مستقل و ایمن در جامعه آماده کند.
وی ادامه داد: دانشآموزی که مهارتهای لازم برای برقراری ارتباط، استفاده از فناوریهای کمکی، تردد و مواجهه با موقعیتهای مختلف اجتماعی را فرا میگیرد، آمادگی بیشتری برای حضور مستقل در محیط عمومی خواهد داشت.
این کارشناس آموزش و پرورش استثنایی با اشاره به چارچوبهای قانونی موجود گفت: در اساسنامه سازمان آموزش و پرورش استثنایی، توانمندسازی دانشآموزان و فراهم کردن زمینه حضور آنان در جامعه مورد توجه قرار گرفته است و آموزش مهارتهای متناسب با نیازهای روز جامعه را میتوان در همین چارچوب دنبال کرد.
وی افزود: اجرای چنین برنامههایی تنها بر عهده مدرسه نیست و نهادهایی مانند شهرداری، پلیس، بهزیستی و دستگاههای مرتبط نیز در فراهم کردن محیط مناسب برای حضور ایمن افراد دارای معلولیت نقش دارند.
کیانمهر گفت: تجربه همکاری دستگاههای مختلف در زمینههایی مانند حملونقل و سرویس مدارس نشان میدهد که وقتی نهادهای مختلف در کنار آموزش و پرورش قرار میگیرند، امکان تحقق اهداف آموزشی و اجتماعی دانشآموزان استثنایی افزایش پیدا میکند.
باغچهبان؛ از یک مدرسه تاریخی تا یک الگوی آموزشی
بازگشایی مدرسه باغچهبان تبریز را نمیتوان صرفاً در چارچوب بازسازی یک ساختمان آموزشی دید. اهمیت این پروژه زمانی روشنتر میشود که بدانیم در آموزش دانشآموزان دارای آسیب شنوایی، حتی جزئیاتی مانند نور، رنگ، زاویه دید، کیفیت صوت و نحوه انتقال پیامهای محیطی میتواند بر تجربه یادگیری اثرگذار باشد.
اکنون در این مجموعه تلاش شده است میان معماری، تجهیزات آموزشی، توانبخشی و فناوری ارتباط برقرار شود؛ رویکردی که میتواند تعریف مدرسه استثنایی را از یک فضای صرفاً آموزشی به محیطی برای یادگیری، توانمندسازی و تمرین استقلال تغییر دهد.
از سوی دیگر، تجربه باغچهبان نشان میدهد که فناوری زمانی میتواند به افزایش استقلال دانشآموز منجر شود که در کنار نیروی انسانی متخصص و برنامه آموزشی مناسب قرار گیرد. هوش مصنوعی، سامانههای آموزشی و تجهیزات کمکشنوایی، جایگزین معلم و متخصص توانبخشی نیستند، بلکه ابزارهایی برای افزایش ظرفیت آنان و کاهش موانع پیش روی دانشآموزان هستند.
مدرسه باغچهبان تبریز اکنون پس از بازسازی، وارد مرحلهای شده است که در آن کیفیت فضای آموزشی، فناوریهای کمکی و توانبخشی همزمان مورد توجه قرار گرفتهاند. این تغییر رویکرد، در صورت استمرار حمایتهای تخصصی و مالی، میتواند زمینه را برای تجربه آموزشی متفاوتی برای دانشآموزان ناشنوا و کمشنوا فراهم کند.
اما گام مهمتر، امتداد این نگاه از داخل مدرسه به سطح جامعه است؛ دانشآموز استثنایی زمانی به استقلال واقعی دست پیدا میکند که بتواند مهارتهایی را که در مدرسه آموخته، در خانه، خیابان، وسایل حملونقل عمومی و سایر فضاهای اجتماعی نیز به کار بگیرد.
از این منظر، باغچهبان میتواند فراتر از یک مدرسه بازسازیشده، نمونهای از پیوند آموزش، توانبخشی، فناوری و مسئولیت اجتماعی باشد؛ الگویی که هدف آن نه فقط آموزش دانشآموز، بلکه آمادهسازی او برای حضور ایمن، فعال و مستقل در جامعه است.
نظر شما